I tagli all’assistenza sanitaria colpiscono centinaia di migliaia di malati cronici e disabili. “Arrivi a un punto in cui devi scendere a compromessi sulla tua salute”

[Archive](https://archive.ph/jRZdf)

**Zorgbezuiniging raakt honderdduizenden chronisch zieken en gehandicapten. ‘Je komt op een punt dat je moet inleveren op je gezondheid’**

Aftrek specifieke zorgkosten – Chronisch zieken en gehandicapten kunnen in grote financiële problemen komen door het kabinetsplan om de aftrekpost voor specifieke zorgkosten te schrappen. „Ik ken mensen die er slapeloze nachten van hebben.”

Het kabinet-Jetten wil af van de regeling voor ‘aftrek specifieke zorgkosten’, staat in het regeerakkoord

Myra (59) uit Hilversum is al twintig jaar ziek. Dat werd ze op haar 39ste, ze had toen een baan als recruitmentmanager bij een Amerikaans bedrijf. Eerst kreeg ze de multisysteemziekte ME, later kwamen daar de ziekte van Lyme en long covid bij. Ze is inmiddels arbeidsongeschikt, heeft zeer weinig energie en ondervindt problemen met voor anderen alledaagse activiteiten als staan, lopen en het voeren van een wat langer gesprek. Ze is aan huis gekluisterd. En het wordt er niet beter op. En het wordt er niet beter op: „Ik merk dat ik achteruit ga.”

Haar zorgkosten zijn hoog. Zo volgt Myra op advies van artsen en diëtisten een speciaal dieet, gaat ze naar de fysiotherapeut, maakt ze hoge reiskosten voor bezoeken aan het ziekenhuis, gebruikt ze veel medicijnen en medische hulpmiddelen en moet ze vaker haar beddengoed vervangen, dat sneller slijt door het vele in bed liggen. Een deel van die kosten wordt vergoed, bijvoorbeeld via de basisverzekering, maar een groot deel ook niet. Myra zou per maand zo’n 800 tot 1.000 euro zelf moeten betalen als ze alles zou doen wat nodig is voor haar ziekten. Maar dat geld heeft ze niet; ze heeft maandelijks zo’n 200 euro beschikbaar. Dat is nog steeds een hoog bedrag, zegt ze, maar van die uitgaven krijgt ze jaarlijks zo’n 40 procent van terug via de ‘aftrek specifieke zorgkosten’, een aftrekpost op de belasting. „Ik zou niet meer zonder kunnen.”

**Kabinet wil aftrek zorgkosten afschaffen**

Maar daar dreigt nu een einde aan te komen. Het kabinet-Jetten wil af van deze regeling, staat in de het coalitieakkoord. De aftrekpost wordt vanaf 2028 geschrapt, tegelijkertijd met de daaraan gekoppelde ‘tegemoetkoming specifieke zorgkosten’. Die tweede regeling is bedoeld om mensen te compenseren van wie het inkomen daalt door de aftrek van hun zorgkosten, en die daardoor niet meer in aanmerking komen voor (volledige) heffingskortingen.

De voorgenomen afschaffing komt niet uit het niets. Op de regeling is al jaren kritiek. „Deze fiscale regeling gaat gepaard met fundamentele problemen”, schreven ambtenaren van de ministeries van VWS, SZW en Financiën vorig jaar in een evaluatie. Drie jaar daarvoor noemde onderzoeksbureau Dialogic de regeling in een rapport al „beperkt doeltreffend”.

De lijst met nadelen die beide rapporten noemen, is lang. Er is soms onduidelijkheid over wat wel en wat niet mag worden afgetrokken. Er wordt, bewust of onbewust, verkeerd gebruikgemaakt van de regeling. De regeling is fraudegevoelig: dezelfde traplift kan bijvoorbeeld door drie verschillende mensen worden afgetrokken, geen belastinginspecteur die dat kan controleren.

Ook moeten mensen eerst kosten voorschieten voordat ze dat later weer deels terugkrijgen, niet iedereen heeft daar het geld voor. Soms durven mensen geen zorgkosten af te trekken omdat ze bang zijn fouten te maken.

En de regeling is tijdsintensief: patiënten moeten alle kosten zelf bijhouden en de bonnetjes bewaren.

Ook voor de Belastingdienst is de aftrek ingewikkeld. Controleren moet handmatig, wat veel tijd kost. Er zijn geen medische gegevens van mensen beschikbaar. Het is soms onduidelijk of iets al vergoed is of niet. En het is lastige materie: „Geen belastinginspecteur is specialist in de zorg”, zegt Edwin Heithuis, hoogleraar fiscale economie aan de Universiteit van Amsterdam. „De zorgkostenaftrek loopt via de Belastingdienst en dus het ministerie van Financiën. Daar hebben ze minder verstand van zorg. Als je als inspecteur de aftrek schrapt, krijg je al snel het verwijt onmenselijk te zijn.”

**Aftrek is zeer complexe regeling**

Onderzoeker Jasper Veldman, die meeschreef aan het Dialogic-rapport, noemt de regeling „zeer complex”. Hij zegt: „Soms weten zelfs belastingadviseurs niet wat er precies mag worden afgetrokken. Het kostte mijn collega’s en mijzelf heel veel moeite om het begrijpelijk in het rapport te schrijven.”

„Je wordt er helemaal gammel van”, zegt hoogleraar Heithuis. „Alles is op enorm detailniveau. Ook zijn de drempels torenhoog. Ik zeg altijd: ‘Om aan de aftrek toe te komen, moet je zoveel zorgkosten hebben dat je al met één been in het graf staat.’ Ik was er eigenlijk wel blij mee, toen ik las dat het zou worden afgeschaft.”

De aftrek specifieke zorgkosten stond in 2014 al op het punt te worden geschrapt, maar dat ging toen op het laatste moment niet door. Wel werd besloten dat de regeling herzien zou worden, maar dat is nooit gebeurd. Er bestonden ooit acht persoonsgebonden aftrekposten, zegt Heithuis, daar zijn er nu nog vier van over – inclusief die van de specifieke zorgkosten.

**Bijna miljoen mensen gebruiken regeling**

Ondanks alle nadelen wordt toch veel van de regeling gebruikgemaakt. In 2023 ging het om 900.000 mensen. Zeven op de tien patiënten krijgen minder dan 250 euro terug, bleek uit het ambtenarenrapport, maar er zijn ook chronisch zieken en gehandicapten die vele duizenden euro’s per jaar terugkrijgen.

Zoals Mariëlle van Dijk-Janssen, oud-teamleider in de zorg, die onder meer chronische (pijn)klachten heeft na een auto-ongeluk. Op Bluesky plaatste ze een bericht waarin ze schreef: ‘Dit is de enige manier waarop ik duizenden euro’s per jaar aan zorgkosten kan declareren. Ik ga failliet.’

In een toelichting zegt ze jaarlijks 15.000 euro terug te krijgen van de Belastingdienst, voor een groot deel zorgkosten. Daar betaalt ze therapieën, behandelingen en medicijnen van, waardoor ze meer energie heeft: „Ik kan paar uurtjes wandelen, in de tuin werken, en vrijwilligerswerk doen.” Dankzij de aftrek is dat nu allemaal nét te doen, zegt ze. „Maar straks niet meer. Dat geldt voor meer mensen. Ik ken mensen die er nu al slapeloze nachten van hebben. Ze hebben een laag inkomen en kunnen niet zomaar extra inkomen genereren. Je komt op een punt dat je het niet meer kan betalen en je moet inleveren op je gezondheid.”

Bij Ieder(In), de koepelorganisatie van 220 belangenorganisaties voor mensen met een beperking en chronisch zieken, maakt de achterban zich grote zorgen, zegt een woordvoerder. „We snappen dat er iets moet gebeuren met deze ingewikkelde regeling, maar het zomaar schrappen is onredelijk.” Ze wijst erop dat andere aangekondigde zorgbezuinigingen dezelfde groep raken, zoals het hogere eigen risico en het weer zelf moeten betalen voor huishoudelijke hulp. „Het wordt een stapeling van zorgkosten. En dan zijn er ook nog de bezuinigingen in de sociale zekerheid. Het komt allemaal bij dezelfde groep terecht.”

**Compensatie lager dan de bezuiniging**

Om iets aan die financiële achteruitgang te doen, wil het kabinet jaarlijks 350 miljoen uittrekken, die via gemeenten moet worden verdeeld. Maar die gemeenten constateerden vorig jaar zelf al dat dat niet uitvoerbaar is, bleek uit onderzoek van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Gemeenten hebben te weinig capaciteit om de regeling uit te voeren, ze krijgen te maken met hoge kosten en er dreigt willekeur: elke gemeente zal op zijn eigen manier de doelgroep afbakenen.

Opvallend is dat de voorgestelde compensatie voor gemeenten van 350 miljoen veel lager is dan de ingeboekte kabinetsbezuiniging van 618 miljoen. Dat komt, laat een VWS-woordvoerder weten, omdat het ministerie verwacht dat de komende jaren meer zou worden uitgeven aan de aftrek dan nu. Maar het komt óók omdat het verdwijnen van de aftrek zorgt voor een hoger verzamelinkomen bij chronisch ziekten en gehandicapten, waardoor ze straks lagere of geen toeslagen meer krijgen (zoals huur- en zorgtoeslag). Dat scheelt de overheid geld. „Dat effect wordt door het kabinet meegenomen als opbrengst van deze maatregel”, stelt de woordvoerder.

Zowel Ieder(In) als hoogleraar Heithuis pleit voor een landelijke – maar eenvoudigere – regeling, beter gericht op de doelgroep, al is onduidelijk hoe die er precies uit moet zien. De koepelorganisatie wil daarover de komende maanden overleggen met de betrokken ministeries.

Jimmy Dijk (fractievoorzitter SP) zei vorige week tijdens een Kamerdebat dat het kabinetsvoorstel „mensen diep in de problemen jaagt”. Maar het voorstel maakt politiek weinig kans, denkt Heithuis. „Geen politicus zal hier zijn handen aan willen branden. Een kille, kale afschaffing ligt politiek gevoelig, dat wordt als hardvochtig gezien. Sympathieke, zieke mensen een tegemoetkoming geven in hun zorgkosten, wie kan daar nu op tegen zijn?

Zorgkosten aftrekken, nee dat kan echt niet. De rente op je grachtenpand van 10 miljoen aftrekken, het kan wel.