Dietro le porte chiuse del giudice della famiglia: ‘Sai cosa stai facendo? Giochi con cinque vite’

[Archive](https://archive.ph/vH8PQ)

**Achter de gesloten deuren van de familierechter: ‘Weet je wel wat je aan het doen bent? Je speelt met vijf levens’**

Familierecht – Hoe oordelen drie familierechters over echtscheidingen, ouderlijk gezag en de omgang met kinderen? NRC mocht bij de rechtbank achttien zaken bijwonen die normaliter plaatsvinden achter gesloten deuren

———-

10:00 uur | Zittingszaal F4

Al 2,5 jaar videobellen

Een in het zwart geklede jonge vrouw zit met haar bruine ogen wijd opengesperd naast haar advocaat. Ze is lang, maar als haar ex-partner vijf meter van haar plaatsneemt, krimpt ze ineen. De man, in wit overhemd met zwarte boord, knikt rechter en griffier toe en leunt achterover.

„U bent moeilijk uit elkaar gegaan”, vat familierechter Cas van Hees de situatie droogjes samen. Hun bijna vierjarige dochter woont met de vrouw op een geheim adres. De man vraagt de rechter om gezamenlijk gezag en voor hem een zorgregeling die van twee uur op woensdag en zondag naar hele weekenden moet groeien. De vrouw is daar tegen, ze wil het meisje wel laten videobellen.

Zijn dochter ziet de man al 2,5 jaar alleen via een beeldscherm. „Ik mis haar. En ik niet alleen, mijn hele familie.” Wonen in hun oude huis maakt het extra confronterend. In de badkamer ziet hij bijvoorbeeld vaak voor zich hoe hij zijn dochter in bad deed.

Volgens de vrouw maakte haar ex zich jarenlang schuldig aan manipulatief gedrag, agressieve communicatie en fysiek en psychisch geweld. Hij ontkent en heeft verklaringen ingediend van familie, vrienden en een ex-vriendin die zich niet kunnen voorstellen dat hij zich zo gedraagt. Er was wel eens ruzie, zegt hij, maar niet anders dan vroeger met zijn zus. Zijn advocaat benadrukt dat er voor de beschuldigingen helemaal geen bewijs is, en voert aan dat de problemen voortkomen uit een traumatische bevalling en de mentale nasleep daarvan.

De moeder heeft waterige ogen. Onder de tafel tikt haar zwarte Vans-sneaker onophoudelijk op de vloer. „Mijn cliënt is ontzettend bang dat de controle die zij heeft ervaren en waar ze los van is gekomen, weer terug gaat komen”, zegt haar advocate.

Terwijl zij aan het woord is schudt de man zijn hoofd. Hij ademt zwaar, snuift meermaals en schraapt zijn keel. „Meneer”, grijpt rechter Van Hees in. „Ik krijg steeds meer geluid van uw kant. Dat is heel storend.”

De rechter neemt het gesprek over. „U mevrouw vindt het moeilijk dat meneer geen erkenning geeft. En u meneer vindt dat u als slecht mens en vader wordt neergezet.” De gevraagde omgang lijkt hem lastig, wegens de angst van de vrouw kan nu geen overdracht van het meisje plaatsvinden. „Mijn taak is om te beoordelen of die angst valide is en vervolgens wat daar dan mee moet gebeuren.”

Daarvoor moet hij op zoek naar „objectieve info”. Het dossier bevat weliswaar allerlei verklaringen, maar die spreken elkaar tegen. Objectieve houvast vindt Van Hees nauwelijks. Op één document na: een verklaring van de huisarts van de vrouw. Terwijl het stel in 2023 nog samen was, vertelde zij haar huisarts dat de man haar sloeg. „Ik kan niet vaststellen dat alles wat mevrouw zegt is gebeurd, maar dat betekent wel dat ik er in deze zaak vanuit ga dat er een mate van huiselijk geweld is geweest”, zegt Van Hees. Hij kijkt naar de man: „Ik snap dat het voor u een bom is die valt.”

Tegen de vrouw zegt hij dat het bij de verwerking mogelijk kan helpen dat „u de erkenning die u zoekt niet van meneer krijgt, maar wel deels van mij”.

**De uitspraak**

Van Hees laat meteen weten wat de uitspraak wordt. Het besluit over gezag en omgang voor de man schuift hij op de lange baan, beginnend met individuele gesprekken. De instantie adviseert wanneer de begeleide omgang tussen vader en dochter kan starten en zal langzaam toewerken naar een vorm van onbegeleid contact. Hij sluit aan bij het voorstel van de advocaat van de vrouw om eerst met ouderschapsbemiddeling te beginnen. De ouders starten met afzonderlijke gesprekken bij een hulpverleningsorganisatie. Die adviseert wanneer het contact tussen vader en dochter onder begeleiding kan worden opgebouwd en uiteindelijk zonder begeleiding kan plaatsvinden.

Tegen de ouders zegt hij dat hij zich realiseert dit voor de een soms te snel en voor de ander te langzaam zal gaan. De vrouw schiet vol. „Ik woon op een geheim adres en vind het heel moeilijk dat hij daar in de toekomst achter zal komen.”

Vader: „Dat is echt niet nodig. Als ik had gewild had ik het al geweten.”

Van Hees: „U moet echt opletten met de dingen die u zegt.”

Vader: „Ik heb geen slechtheid in me.”

Van Hees: „Mijn boodschap aan u is dat u op eieren moet lopen.” Vader: „Dat doe ik al 2,5 jaar.”

————

Jaarlijks behandelen de twintig familierechters van de rechtbank Den Haag achter gesloten deuren zo’n 1.300 zaken over gezag, omgang en andere geschillen rond minderjarigen.

Vanwege de gevoeligheid zijn de procedures niet openbaar. Bij hoge uitzondering mocht NRC drie maanden lang meelopen met drie familierechters om verslag te doen van hoe zij beslissingen nemen – op voorwaarde dat de betrokkenen niet herkenbaar naar voren komen.

Die toestemming komt op een moment dat het familierechtstelsel onder een vergrootglas ligt. Waar kinderen na een scheiding in de jaren negentig meestal bij hun moeder gingen wonen en hun vader eens in de twee weken zagen, zijn gezamenlijk gezag (sinds 1998) en gelijkwaardig ouderschap (sinds 2009) het uitgangspunt geworden.

Ook voor ouders die niet op goede voet uit elkaar gaan. Van hen wordt verwacht dat zij in het belang van hun kinderen over de eigen schaduw heen stappen. Critici stellen dat daarbij te weinig oog is voor huiselijk geweld, dwingende controle en intieme terreur. Door het gezamenlijk gezag blijven slachtoffers daarvan aan hun ex-partner verbonden. Iedere beslissing over de kinderen – van schoolkeuze tot doktersbezoek en vakantie – kan zo opnieuw aanleiding worden voor conflict, controle en intimidatie.