Regione di Arnhem-Nijmegen: “Fermiamo la costruzione di alloggi se il governo non presenta un piano di mobilità”

# Regio Arnhem-Nijmegen: ‘Wij stoppen met woningbouw als de regering niet met een mobiliteitsplan komt’

Arnhem, Nijmegen en omstreken moeten 100.000 woningen bouwen. Maar regiovoorzitter Hubert Bruls eist dat Den Haag eerst de mobiliteit op orde brengt. ‘Het is belachelijk om mensen in een file te laten staan om bij hun nieuwe woning te komen.
In het kort

> Arnhem, Nijmegen en omstreken moeten 100.000 woningen bouwen, 10% van het totaal in Nederland.

> De regio zegt dat het Rijk eerst de mobiliteit op orde moet brengen.

> Op lange termijn zal de regio ook ‘klimaatvluchtelingen’ moeten opvangen.

Hubert Bruls was ‘vijf minuten in shock’, toen wethouders hem drie weken geleden vertelden dat minister Hugo de Jonge van Binnenlandse Zaken wil dat de regio nóg meer woningen bouwt. De CDA-burgemeester van Nijmegen hoorde het nieuws uitgerekend op de dag dat de Raad van State een omvangrijk snelwegenproject in de regio voorlopig stillegde. ‘ViA15’ moet de doorstroming in het gebied rond Arnhem en Nijmegen een stevige impuls geven, maar stuit op bezwaren van natuurbeschermers.

Als voorzitter van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (GMR) zit Bruls ermee in zijn maag. Met de nieuwe wensen van De Jonge erbij ziet hij het mobiliteitsprobleem in de regio groter worden. ‘Ik constateerde dat we echt duidelijker en strakker moeten terugpraten’, merkt hij op. ‘Dat we zelfbewuster zeggen: dit kunnen we leveren en dit niet.’

Bruls zegt het verwonderlijk te vinden dat ‘al die plannen om te wonen, werken en recreëren’ gemaakt worden terwijl er geen zekerheid is over financiële middelen voor de infrastructuur en de mobiliteit. ‘We hangen het nu echt wel aan de grote klok door te zeggen dat als die middelen er niet zijn, we stoppen met de woningbouw. Het is belachelijk om mensen in een file te laten staan om bij hun nieuwe woning te komen. Als de uitspraak van de Raad van State negatief was geweest, hadden we drie weken geleden al “nee” geroepen.’

De regio Arnhem-Nijmegen en de streek rond Ede en Veenendaal hebben eind 2022 met het Rijk afgesproken om 100.000 woningen tot 2040 te bouwen. Dat is 10% van het totaal aantal nieuwe woningen dat in heel Nederland erbij moet komen.

Gebouwd wordt er al volop. In 2023 leverde de GMR, die 60% van de 100.000 voor haar rekening neemt, ruim 4400 woningen op, het hoogste aantal in vijf jaar tijd. In Nijmegen werden volgens Bruls de afgelopen jaren zelfs meer woningen gebouwd dan tijdens de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog. Soms lukte het niet om in een nieuwe woonwijk in Nijmegen meteen aan het elektriciteitsnet te koppelen, maar dan bood een dieselgenerator een tijdelijke uitkomst.

**Hoogste groei ‘sinds het jaar nul’**

Maar in de regio wordt het ook steeds drukker. In de achttien gemeenten van de GMR wonen intussen 800.000 mensen. Dat zijn er 50.000 meer dan een decennium geleden. En de groei gaat onverminderd door, onder meer door de toestroom van forensen uit de Randstad.

In Nijmegen alleen al kwamen er vorig jaar 5000 inwoners bij. ‘Dat is de hoogste groei sinds het jaar nul’, zegt Bruls. Het waren vooral studenten. Zij moesten zich inschrijven om studiefinanciering te kunnen aanvragen. Nijmegen is de stad met de op twee na grootste woningnood van Nederland.

Mede door de gestage toename van het inwoneraantal is het regionale weggennet in de loop van de jaren verstopt geraakt, met hardnekkige files op de A50 en — vooral — de A12. De twee snelwegen staan hoog op de ranglijstjes van de verkeersinformatiediensten. Maar de regio Arnhem-Nijmegen beseft dat meer asfalt alléén niet de oplossing is en heeft een breed pakket maatregelen bedacht dat de bereikbaarheid moet verbeteren. Het prijskaartje van het wensenlijstje: €700 mln. ‘Daar hebben we het Rijk hard voor nodig’, zegt Bruls.

**Fietssnelweg**

Directeur Harriët Tiemens van de GMR komt met enkele voorbeelden uit het pakket. ‘Denk aan een vrije busbaan, nieuwe overstappunten voor het openbaar vervoer of nieuwe fietsverbindingen. Dat klinkt misschien klein, maar is heel groot’, meent Tiemens, oud-GroenLinks-wethouder van Rheden en Nijmegen. ‘Ik neem dagelijks het RijnWaalpad naar Elst. Die fietssnelweg vangt echt heel veel autoverkeer af.’ Het negen jaar oude, zestien kilometer lange RijnWaalpad verbindt Arnhem en Nijmegen. De aanleg kostte destijds €17 mln.

Eind 2022 slaagde de regio erin €450 mln van het Rijk te krijgen uit de Haagse pot van €7,5 mrd die beschikbaar was voor betere ontsluitingen van nieuwbouwwijken. Dat lukte volgens Bruls door de krachtenbundeling van Arnhem en Nijmegen.

**Miljarden voor Eindhoven**

De regio Eindhoven, met evenveel inwoners als Arnhem-Nijmegen, kreeg €800 mln toegeschoven uit de pot van €7,5 mrd voor ontsluiting van nieuwbouwwijken. Maandag meldde de NOS dat het kabinet zich deze week over een plan buigt om de Brabantse metropoolregio met nog eens €1 mrd of meer te versterken.

‘Wij feliciteren de regio Eindhoven met de impuls die zij krijgen’, zegt Bruls daarover, enkele dagen na het interview. ‘En dit is ook belangrijk voor onze energie- en hightechbedrijven, onder andere gerelateerd aan chipproducent NXP in onze regio. Ik hoop dat een nieuw kabinet meer maatregelen ten behoeve van het economisch vestigingsklimaat wil nemen.’

Het uitstel van de finale instemming van de Raad van State met het ViA15-snelwegproject van Rijkswaterstaat met minstens een halfjaar maakt de nood nog groter. ‘Zelfs als het besluit valt, duurt het nog jaren voordat ze daar echt bezig zijn. Daar kunnen wij niet op wachten. Er zullen nu echt dingen moeten gebeuren’, stelt Bruls, die grapt dat ‘je als burgemeester minstens vijftig jaar moet blijven zitten om er zeker van te zijn dat snelwegen zijn aangelegd in jouw tijd.’ De verlenging van de A15, die omstreden is bij natuurverenigingen, speelt al sinds het einde van de jaren 50. Bruls (58) begint in mei aan zijn derde termijn van zes jaar als burgemeester van Nijmegen.

**Klimaatvluchtelingen**

De vergrijzing en de ontgroening zullen uiteindelijk ook in de GMR hun tol eisen. Bruls verwacht daarom dat over ‘een jaar of tien of twintig’ het inwoneraantal weer wat zal dalen. Maar op de veel langere termijn zou de regio juist een enorme oppepper kunnen krijgen. Wetenschappers uit Wageningen voorspelden in 2023 dat veel inwoners uit de westelijke provincies de komende honderd jaar naar Arnhem-Nijmegen verhuizen. De drijfveer is de stijging van de zeespiegel. ‘Het wordt dus flink drukker in de regio’, concluderen de onderzoekers in een toekomstvisie voor 2120. Zij stellen nieuwe woonwijken op de stuwwallen, dichtbebouwde stedelijke centra en ‘drijvende woningen’ langs de rivieren in het vooruitzicht.

Tiemens bevestigt de verwachte toestroom van ‘klimaatvluchtelingen’, maar Bruls is er nog niet zo zeker van dat zij ook echt komen. ‘Als er geen woning voor die mensen is, dan is het de vraag of dat gaat gebeuren. Er kunnen niet zomaar 200.000 mensen bijkomen, daar hebben we de huizen niet voor. Dan moeten er echt andere plannen worden gemaakt dan we nu hebben liggen. We gaan dan heel andere woonomgevingen creëren en dat vereist forse discussies. Hoe wil je dat je regio er nog uitziet en leefbaar blijft?’
Noord en zuid

De Groene Metropoolregio bestaat sinds 2021, maar Arnhem en Nijmegen werken al decennia samen. In 1988, toen de Vinex-wijken op de Haagse tekentafels werden bedacht, ging het Knooppunt Arnhem-Nijmegen van start. Dat ging in 2006 verder als Stadsregio Arnhem Nijmegen. Zo’n tien jaar later betekende interne verdeeldheid een voorlopig einde van de nauwe band. In 2020 ontstond de behoefte om de samenwerking weer op te tuigen.

Beide Gelderse agglomeraties zijn tot elkaar veroordeeld. Arnhem, als ‘zuidelijkste stad van de Veluwe’, kon alleen oprukken over de Rijn naar Nijmegen, zegt GMR-voorzitter Bruls. Voor Nijmegen, ‘de noordelijkste stad van het zuiden’, was er vooral ruimte aan de noordkant van de Waal. De twee stemden niet alleen hun plannen voor woningbouw, maar ook die voor werkgelegenheid en infrastructuur op elkaar af. Zo raakten zij steeds inniger verstrengeld.

De twee hebben nog wel een eigen cultuur en aard. Arnhem is vooral een bestuurscentrum. In Nijmegen is het de universiteit die de toon zet. Ook economisch zijn er verschillen. Arnhem legt zich toe op alles wat met elektriciteit te maken heeft, terwijl in Nijmegen hightech en gezondheid de blikvangers zijn.

Het zwaartepunt van de maakindustrie ligt in de Liemers, aan de oostkant van de regio langs de A12, waar ook veel distributiebedrijven zitten. Tiemens zegt dat de regio alleen logistieke ondernemingen wil die nodig zijn voor de bedrijven en inwoners van de regio, maar Bruls wijst erop dat de werkgelegenheid er ‘groter is dan alles van energie bij elkaar.’

Arnhem en Nijmegen zijn grenssteden en liggen dicht bij Emmerik en Kleef. Sommigen verwachten dat de metropoolregio deze twee Duitse stadjes uiteindelijk opslokt. Maar Bruls ziet veel meer in de grote steden in het Ruhrgebied. Daar wordt volop geïnnoveerd en er ‘wonen miljoenen mensen’.

Mja, mobiliteit moet inderdaad op orde, maar een regio waar de wachttijden voor sociale huurwoningen rond die van Amsterdam liggen en met meer dan een jaar per jaar stijgen mag toch ook wel in de spiegel kijken.
Dreigen om te stoppen met woningbouw lijkt me dan niet echt verstandig..