Come puoi soffrire di meno dallo spostamento dell’orologio? E altre sette domande sull’estate e in inverno

[Archive](https://archive.ph/nKyqN)
**Hoe kun je minder last hebben van het verzetten van de klok? En zeven andere vragen over de zomer- en wintertijd**

Zomer- en wintertijd – Het is weer zover: de klok moet met een uur worden verzet. Dat zijn we normaal gaan vinden, maar hoe is dit decennia oude gebruik eigenlijk ontstaan? En zou het niet worden afgeschaft? Acht vragen over de door velen vervloekte zomer- en wintertijd.

**Sinds wanneer staan de klokken gelijk in Nederland?**

Nou, dat is van oudsher helemaal niet zo vanzelfsprekend. In Nederland kennen we ‘pas’ sinds 1909 een bij wet geregelde uniforme tijd. Daarvoor had elke streek zo zijn eigen plaatselijke tijd, afgestemd op de stand van de zon boven de plaatselijk kerk. Tot op 1 mei van dat jaar heel Nederland overschakelde op één standaardtijd, de zogenoemde Amsterdamse tijd. Dat was nationaal gezien wel zo praktisch, gezien het spoorboekje van de trein en het versturen van telegrammen. Nederland hield daarbij zoals internationaal gebruikelijk was zijn eigen zonnetijd aan: onze uniforme tijd sloot dus nergens bij aan, en week af van reeds bestaande ijkpunten in Londen (Greenwich) en Berlijn. Zo liep de Amsterdamse tijd 19 minuten en 32 seconden ‘voor’ op Greenwich Mean Time (GMT).

Daar bleef het niet bij. Net toen men in heel Nederland wel zo’n beetje gewend was geraakt aan die Amsterdamse tijd, brak de Tweede Wereldoorlog uit. De Duitsers voerden in Nederland in mei 1940 net als in andere bezette gebieden de tijdzone van Berlijn in, ook wel bekend als de Midden-Europese tijd (MET). En die hanteren we tot op de dag van vandaag nog altijd.

**Waarom zijn we de klok gaan verzetten?**

Dat heeft alles te maken met de economie. In de 18de eeuw stelde de Amerikaanse wetenschapper en staatsman Benjamin Franklin voor dat de inwoners van Parijs miljoenen kaarsen konden uitsparen als zij in de zomermaanden elke dag zouden opstaan bij zonsopkomst, al was zijn voorstel satirisch ingestoken. Pas ruim een eeuw later werd het idee opgepikt door de Britse uitvinder William Willett. Hij sprak in zijn pamflet De verspilling van daglicht over de voordelen van dergelijke besparingen en het vooruitzicht van „lange lichte avonden”.

Toch gaf besparing – en dan die van kolen – de doorslag toen Duitsland in april 1916 als eerste land de zomertijd invoerde, halverwege de Eerste Wereldoorlog. Een dag later volgde Nederland, waarbij de begin- en einddatum jaarlijks werden aangekondigd in de Staatscourant. Aan die eerste zomertijdregeling van Nederland kwam met de Duitse bezetting in 1940 een einde.

In het voorjaar van 1977 maakt de zomertijd een comeback, opnieuw om economische redenen. In de nasleep van de olieboycot van 1973 die Nederland in een diepe recessie stortte, werd het huidige systeem van zomer- en wintertijd in het leven geroepen. Het idee was om op die manier zo veel mogelijk energie te besparen door op zomerdagen langer gebruik te maken van het zonlicht, waardoor ’s avonds minder lampen hoefden te branden. Sinds de jaren 80 is de zomertijd Europees geregeld en houden alle EU-lidstaten dezelfde zomertijddata aan: eind maart een uur vooruit, en eind oktober een uur achteruit.

**Waarom verzetten we de klok ’s nachts?**

Tja, dat halfjaarlijks verzetten van de klok. Het leverde in minder digitale tijden nogal eens verwarring op. Want moest ‘ie nou vóóruit, of toch àchteruit? Tegenwoordig gaat dat op je smartphone, pc en diverse andere digitale apparaten ‘automatisch’ terwijl je slaapt. Al zijn er natuurlijk nog voldoende plekken over (wandklok op batterij, ovenklok, het dashboard van oudere auto’s) waarbij je de tijd handmatig moet aanpassen, wat ook weer verwarring oplevert: want welke klok stond nou goed? Veel mensen verzetten hun klokken de volgende ochtend.

De kloktijd op je smartphone is dan al lang en breed gewijzigd op het vaste tijdstip dat daarvoor is gekozen: 02.00 uur in maart (uur vooruit) en 03.00 uur in oktober (uur achteruit). Midden in de nacht dus, wel zo handig om dit niet overdag tijdens werktijd te doen.

Dat het verzetten van de klok altijd in het weekend gebeurt, is niet volgens iedereen logisch. Dan hebben de meeste mensen vrij en dus de neiging om sowieso laat naar bed te gaan. Wat de voor velen toch al moeizame overgang naar de zomertijd op maandagochtend (de zogenoemde ‘sociale jetlag’) dubbel zo lastig maakt. Het extra uur vroeger opstaan komt immers bovenop het toch al naar later verschoven slaapritme. Bij het doordeweeks verzetten van de klok zou je vanwege werk of studie al tijdig opstaan. Het uurtje eerder opstaan is dan een kleinere stap, wat het aanpassen aan het nieuwe ritme zou vergemakkelijken, stellen tegenstanders. Ook speelt mee dat op de maandag na het verzetten van de klok [gemiddeld meer auto-ongelukken gebeuren](https://www.healthline.com/health-news/daylight-saving-can-make-driving-less-safe)

Gewoon een uur eerder naar bed. Klok al rond 7-8 uur verzetten.

“Moest de klok nou vooruit of achteruit?”

In het *voor*jaar gaat de klok *voor*uit. Makkelijk te onthouden